Қазақстанның халық жазушысы, көрнекті ақын әрі қоғам қайраткері Мұхтар Шаханов 2026 жылғы 19 сәуірде Алматы қаласындағы ауруханада 84 жасында дүниеден өтті. Оның қазасы – қазақ әдебиеті мен руханияты үшін орны толмас ауыр қайғы.
Өмір жолы мен шығармашылық бастауы
Мұхтар Шаханов 1942 жылғы 2 шілдеде Түркістан облысы аумағында дүниеге келген. Еңбек жолын қарапайым тракторшы болып бастаған ол кейін Шымкент педагогикалық институты филология факультетін тәмамдап, әдебиетке бет бұрды.
Ақынның шығармашылығы поэзия, проза және драматургия салаларын қамтыды. Оның туындылары терең философиялық ойымен, ұлттық рухты көтеретін мазмұнымен ерекшеленіп, әлемнің 40-тан астам тіліне аударылды. Шаханов поэзиясында адамгершілік, ар-ождан, ұлттық болмыс мәселелері кеңінен көрініс тапты.
Желтоқсан шындығын ашқан қайраткер
Желтоқсан оқиғасы – Мұхтар Шаханов есімін халық жадында мәңгі қалдырған тарихи кезеңдердің бірі. 1986 жылы Алматыда болған жастар көтерілісінен кейін, кеңестік билік бұл оқиғаны «ұлтшылдық» деп бағалаған еді.
Алайда 1989 жылы СССР халық депутаттарының бірінші съезі барысында Шаханов алғаш рет бұл мәселеге ашық түрде тоқталып, шындықты батыл жеткізді. Оның бастамасымен құрылған арнайы комиссия Желтоқсан оқиғасының ақиқатын зерттеп, мыңдаған адамның заңсыз қуғын-сүргінге ұшырағанын дәлелдеді. Нәтижесінде көптеген жазықсыз азаматтар ақталып, оқиғаға берілген саяси баға өзгерді.
Бұл әрекеттері арқылы Мұхтар Шаханов тарихи әділеттілікті қалпына келтіруге зор үлес қосты.
Ұлттық құндылықтар жолындағы күрес
Ақын тек әдебиетпен шектелмей, ұлттық мүдде жолында белсенді күрес жүргізді. Ол кеңестік кезеңде ұмыт бола бастаған Наурыз мейрамы қайта жаңғыруына үлкен үлес қосты.
Сонымен қатар экологиялық мәселелерді көтеріп, Арал теңізі апатын әлемдік деңгейдегі проблема ретінде танытуға күш салды. Оның бастамасымен «Арал – Балқаш» халықаралық қоғамдық комитеті құрылып, өңірдегі экологиялық дағдарысқа назар аударылды.
Мемлекеттік қызмет және қоғамдық ұстаным
Мұхтар Шаханов 1993–2003 жылдары Қазақстанның Қырғыз Республикасы еліндегі Төтенше және өкілетті елшісі қызметін атқарды. Кейін Парламент Мәжілісінің депутаты ретінде елдің тіл, мәдениет, ұлттық саясат мәселелерін батыл көтерді.
Ол қазақ тілінің мәртебесін арттыру жолында күресіп, «Мемлекеттік тіл» қозғалысын басқарды. Қажет кезінде өз ұстанымын қорғау үшін аштық жариялау сияқты қадамдарға да барған.
Рухани мұра және халық жадындағы орны
Мұхтар Шаханов – тек ақын ғана емес, ұлттың ар-намысын қорғаған күрескер тұлға. Оның шығармалары мен қоғамдық қызметі қазақ халқының тарихи санасының жаңғыруына, ұлттық рухтың күшеюіне ықпал етті.
Ақынның өмірі – шындықты айту, әділеттілікті қорғау және ел мүддесіне адал қызмет етудің айқын үлгісі. Оның есімі қазақ әдебиеті мен тарихында мәңгі сақталады.
