Қасым-Жомарт Тоқаевтың Германияға сапарын тек мұнай мен инвестиция төңірегіндегі келіссөз деп қабылдау дұрыс болмас еді. Берлиндегі кездесулер мен Бавариядағы бизнес-форумның мазмұны екі ел арасындағы экономикалық байланысты жаңа деңгейге шығаруға деген ұмтылысты көрсетті. Қазақстан Германияға тек шикізат жеткізуші емес, бірлескен өндіріс пен технологиялық серіктестікке дайын ел ретінде барды.
Қазақстан мен Германия дипломатиялық қатынасты 1992 жылы орнатты. Содан бері екі ел арасында тұрақты саяси және экономикалық байланыс қалыптасты. Бүгінде Қазақстанда Германия капиталының қатысуымен 1400-ден астам компания тіркелген. Соңғы жиырма жылда Германиядан Қазақстанға келген инвестиция көлемі 8 млрд долларға жуықтады. Бұл — кездейсоқ қалыптасқан байланыс емес, бірнеше онжылдыққа созылған серіктестіктің нәтижесі.
Қазір бұл серіктестікке жаңа факторлар қосылды. Германияға сенімді энергия мен шикізат жеткізушілер қажет. Қазақстан үшін Еуропаның технологиясы, капиталы және өндірістік тәжірибесі маңызды. Осы екі мүдде бір жерде тоғысып отыр.
Мұнай мәселесі де сондықтан назардан тыс қалмайды. Қасым-Жомарт Тоқаевтың Handelsblatt басылымындағы мақаласында 2025 жылы Қазақстан Германияға 10 млн тоннадан астам мұнай жеткізгені айтылды. Германия канцлері Фридрих Мерц те Қазақстан мұнайының Германия үшін маңызын ашық айтты. Яғни Қазақстан қазірдің өзінде Германияның энергетикалық қауіпсіздігіне белгілі бір үлес қосып отыр.
Бірақ сапардың негізгі мәні мұнайда емес сияқты. Қазақстан енді шикізатты ғана сатумен шектелмей, оның айналасында өндіріс қалыптастыруға мүдделі. Президенттің айтуынша, Қазақстан Еуропа үшін стратегиялық маңызы бар 34 шикізаттың 21 түрін өндіреді. Алайда ресурсқа бай болу мен одан жоғары қосылған құн алу — екі бөлек нәрсе. Негізгі табыс шикізатты өңдеп, күрделі материал мен дайын өнім шығарғанда пайда болады.
Сондықтан Астана Германияға геологиялық барлаудан бастап дайын өнім шығаруға дейінгі өндірістік тізбектерді бірге құруды ұсынып отыр. Бұл Қазақстан үшін маңызды өзгеріс. Өйткені технологиялық өндіріс пайда болса, оның айналасында инженерлерге, технологтерге, жұмысшы мамандарға сұраныс артады. Отандық шағын және орта бизнеске тапсырыс көбейеді, салық түсімі артады. Яғни инвестицияның нақты нәтижесі зауыт іске қосылған кезде ғана көрінеді.
Сапар барысында 30-дан астам коммерциялық құжатқа шамамен 2 млрд доллар көлемінде қол қойылды. Бұл — маңызды көрсеткіш. Бірақ келісім мен нақты инвестицияның арасы алшақ екенін ұмытпау керек. Ендігі мәселе — осы құжаттардың қаншасы қаржыландырылып, нақты жобаға, жаңа кәсіпорынға айналады.
Осы тұрғыдан Қазақстан–Германия инвестициялық-қаржылық платформасын құру туралы ұсыныстың маңызы бар. Ірі өндірістік жобаларға ұзақ мерзімді капитал мен тәуекелді бөлісу тетігі қажет. Мұнда «Бәйтерек» холдингі арқылы қазақстандық және еуропалық капиталды бір жобада тоғыстыру мүмкіндігі қарастырылып отыр.
Германияға Қазақстанның шикізаты қажет болса, Қазақстанға немістің технологиясы мен инженерлік тәжірибесі қажет. Ал Транскаспий көлік бағыты екі нарықты жақындастыра алады. Сондықтан қазіргі экономикалық күн тәртібі мұнай құбырымен ғана шектелмейді. Ендігі мәселе — Қазақстанда өндірілген өнімді Еуропа нарығына жеткізу.
Қазақстан мен Германия арасындағы қатынас тәуелсіздіктің алғашқы жылдарынан бері қалыптасқан сенімге сүйенеді. Енді сол саяси сенімді нақты экономикалық нәтижеге айналдыратын кезең келді.
Сапардың шынайы бағасы қол қойылған құжаттардың санымен емес, бірнеше жылдан кейін Қазақстанда қанша жаңа өндіріс іске қосылғанымен өлшенеді. Егер бүгінгі келісімдер ертең технологияға, экспорттық өнімге және жаңа жұмыс орындарына айналса, Қазақстан–Германия қатынастарының жаңа кезеңі басталды деуге болады. Қазақстан үшін ең маңызды нәтиже де осы.
Азаматхан ӘМІРТАЙ, «Байтақ» Жасылдар партиясының төрағасы
