Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен Қазақстандағы аса маңызды минералдар, соның ішінде сирек және сирек жер металдарын дамыту мәселесі жөнінде Қауіпсіздік Кеңесінің отырысы өтті. Президент әлемде мұндай ресурстар үшін бәсекелестік күшейгенін айтып, Қазақстанның табиғи байлығын ел мүддесіне тиімді пайдаланудың маңызын атап өтті.
Қазақстанның сирек металдарға қатысты әлеуеті едәуір. Үкімет дерегіне сәйкес, елде сирек және сирек жер элементтері бар 100-ден астам кен орны анықталған. Қорлардың ішінде вольфрам, литий, тантал, ниобий, бериллий және молибденнің елеулі көлемі бар. Мысалы, вольфрам қоры шамамен 2,4 млн тонна, литий қоры 226,9 мың тонна деп көрсетіледі.
Бұл ресурстардың бір бөлігі қазірдің өзінде игеріліп жатыр. Қазақстанда бериллий, тантал, ниобий, скандий, титан, рений және осмий өндіріліп, бірқатар басқа элементтер ілеспе түрде алынады. Саладағы негізгі міндеттердің бірі – кенді тек қазып, шикізат күйінде сатпай, оны ел ішінде терең өңдеп, жоғары қосылған құны бар өнім шығару.
Сирек металдар қазіргі технологиялық экономика үшін аса маңызды. Олар смартфондар мен компьютерлерден бастап, электр көліктеріне, аккумуляторларға, жел турбиналарына, электроникаға, телекоммуникацияға және қорғаныс өнеркәсібіне дейін қолданылады. Сондықтан әлемде бұл металдарға сұраныс өсіп, мемлекеттер олардың тұрақты жеткізілімін қамтамасыз етуге тырысып жатыр. Қытайдың сирек жер металдарын өндіру мен өңдеудегі басымдығы да басқа елдерді балама жеткізушілер іздеуге итермелеуде.
Қазақстанның кен орындары шетелдік инвесторлардың да назарын аударып отыр. АҚШ, Канада, Қытай және басқа елдердің компаниялары геологиялық барлау, өндіру және өңдеу жобаларына қатысуда. Мәселен, 2025 жылы америкалық Kaz Critical Minerals пен канадалық Ivanhoe Mines Қазақстанда барлау лицензияларын алған. Ал 2026 жылы АҚШ қолдаған Cove Capital Қазақстанның вольфрам кен орындарын игеруге 1,1 млрд долларлық жобаға кірісті.
Демек, сирек металдар Қазақстан үшін жай ғана тағы бір табиғи ресурс емес. Бұл – елдің технологиялық өндірісін дамытуға, жаңа инвестиция тартуға және әлемдік нарықтағы орнын күшейтуге мүмкіндік беретін стратегиялық бағыт. Алайда басты мәселе – байлықты тиімді игеріп, оның барынша көп экономикалық пайдасын Қазақстанның өзінде қалдыру.
