Қазақстанда жаңа Конституцияның жобасы жарияланды. Бұл құжат елдің болашақ саяси келбетін айқындауы тиіс. Бірақ алғашқы әсер — құжат үміт сыйлайды, алайда шешуші жерлерде батылдық жетіспейді.
Адам құқықтары: бәрі дұрыс жазылған, бірақ…
Жоба адамды ең жоғары құндылық деп таниды. Құқықтар тумысынан беріледі, олардан ешкім айыра алмайды делінген. Бұл — дұрыс әрі қажет формула.
Алайда құқықтарды шектеуге мүмкіндік беретін таныс сөздер сол күйі қалған: қоғамдық тәртіп, қауіпсіздік, мораль. Осындай көмескі ұғымдар тәжірибеде еркіндікті емес, тыйымды ақтауға қызмет етіп келді.
Құқық жарияланды. Бірақ оны қорғайтын тәуелсіз сот пен нақты кепілдер әлсіз көрінеді.
Тіл: қазақ тілі бар, үстемдік жоқ
Қазақ тілі — мемлекеттік тіл. Бұл норма сақталған. Бірақ жаңа Конституция бұл мәртебені нақты талапқа айналдырмайды.
Орыс тілі бұрынғыдай ресми қолданыста қала береді. Мемлекеттік басқаруда қай тіл негізгі болуы тиіс деген сұрақ ашық күйінде қалған.
Бұл — тұрақтылық үшін қолайлы, бірақ қазақ тілін толыққанды билік тілі етуге батпайтын шешім.
Билік және Президент: өзгеріс формалды ма?
Құжатта билік бөлінісі, халықтың рөлі, жауапкершілік туралы дұрыс сөздер көп. Бірақ іс жүзінде атқарушы билік пен Президенттің саяси салмағы өзгермегендей.
Президенттің өкілеттігі қағазда қысқарғанымен, жүйенің орталығы сол күйінде.
Парламент: заң шығара ма, әлде бекіте ме?
Парламенттің рөлі күшейді деп жазылған. Бірақ шынайы саяси бәсеке болмаса, ол халықтың даусын емес, жүйенің шешімін рәсімдейтін орган болып қала береді.
Парламентті күшейтетін Конституция емес, еркін саясат.
Қорытынды
Жаңа Конституция — революция емес. Бұл — сақтықпен жазылған эволюциялық құжат. Ол бағыт көрсетеді, бірақ шекарадан өтпейді.
Бұл мәтін мемлекетке ыңғайлы. Ал қоғамға қаншалықты пайдалы болатыны — оның қалай орындалатынына байланысты.
Dodanews.kz
