Сейсен ӘМІРБЕКҰЛЫ, dodanews.kz
Францияда наразылықтар соңы полициямен қақтығысқа ұласып, дүкендер тоналып, ғимараттар бүлінгені туралы хабарлар тарады. Reuters мәліметінше, елдегі толқулардың бір бөлігі әлеуметтік мәселелер мен білім беру жүйесіне қатысты наразылықтан туындаған. Сондықтан мұндай оқиғаларды тек миграциямен байланыстыру дұрыс емес. Дегенмен Еуропаның тәжірибесі Қазақстанға маңызды сабақ болуы тиіс: көші-қонды бақылаусыз қалдыруға болмайды.
Қазақстанға кімдер келіп жатыр, олардың қаншасы жұмыс істейді, елде болу мерзімін сақтай ма? Бұл сұрақтарға нақты жауап беретін жүйе қажет. Ұлттық статистика бюросының дерегіне сүйенсек, 2026 жылдың алғашқы алты айында Қазақстанға тұрақты тұру мақсатымен 8 014 адам келген, 2 311 адам кеткен. Көші-қон өсімі — 5 703 адам. Келгендердің 69,6 пайызы ТМД елдерінің азаматтары. Алайда бұл — елге уақытша жұмысқа немесе сапармен келген барлық шетелдіктің жалпы саны емес.
Қазақстанда шетелдік жұмыс күшін тартуға арналған квота бар. Еңбек министрлігінің мәліметінше, 2026 жылы жұмыс берушілер арқылы тартылатын шетелдік жұмыс күшіне 18,1 мың бірлік квота белгіленген. Үй шаруашылықтарында жұмыс істейтін еңбек мигранттарына арналған квота бұдан бөлек есептеледі. Демек, елімізде шектеу де, реттеу тетіктері де бар. Ендігі маңызды мәселе — олардың қаншалықты тиімді орындалып жатқанын қоғамға нақты деректермен көрсету.
Мемлекет шетелден келетін азаматтарды тіркеуді, олардың еңбек ету заңдылығын және елде болу мерзімін бақылауды күшейтуі керек. Заңсыз жұмысқа тартқан жұмыс берушілер де жауапкершіліктен тыс қалмауға тиіс. Сонымен бірге қылмыс жасаған адамды ұлтына қарап емес, нақты әрекетіне қарай бағалау қажет. Өйткені заңды сақтап жүрген мигранттардың бәрін қауіп көзі ретінде көрсету де әділетсіз.
«Сақтықта қорлық жоқ» дейді қазақ. Қазақстан сырттан келетін жұмыс күшіне елдің нақты қажеттілігіне қарай жол ашып, көші-қон тәртібін қатаң әрі әділ бақылауы керек. Еуропаның тәжірибесінен сабақ алу дегеніміз — жұртты үрейлендіру емес, қауіптің алдын алу. Ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық тұрақтылық — кез келген мемлекеттің басты мүддесі.
