Дональд Трамптың «Гренландияны сатып алайық» деген сөзі көпшілікке клоунада болып көрінді. Әлем күліп алды. Сарапшылар иық қиқаңдатты. Ал шын мәнінде күлкілі емес. Қорқынышты. Өйткені бұл — XXI ғасырдағы жаңа отаршылдықтың жалаңаш айтылған нұсқасы еді.
Гренландия — мұз емес.
Гренландия — билік.
Ол Солтүстік Америка мен Еуропаның ортасында, Арктиканың дәл жүрегінде жатыр. Кім осы аралды бақыласа, сол:
— Солтүстік теңіз жолын қадағалайды,
— Ресейдің арктикалық тынысын өлшейді,
— Қытайдың полярлық амбициясын тұншықтырады.
Бұл — география емес, геосаяси пышақ.
АҚШ ол жерге баяғыда-ақ кіріп алған. Thule әскери базасы — Арктикадағы көз бен құлақ. Ғарыштан ұшқан зымыран да, мұхиттан қозғалған флот та осы жерден байқалады. Яғни Гренландия — Вашингтон үшін «алдыңғы шеп».
Ал мұз еріп жатыр.
Мұз ерісе — шындық ашылады.
Жер астында уран бар. Сирек металдар бар. Мұнай мен газ бар. Ертеңгі соғыс танкпен емес, литиймен, неодиммен, уранмен жүретінін АҚШ та, Қытай да жақсы біледі.
Трамптың ойы қарапайым:
ертеңгі күннің ресурсын бүгін бақылауға алу.
Сондықтан ол дипломатияны емес, сауда тілін таңдады. Себебі Трамп үшін мемлекет — корпорация, ал жер — актив. Ол Алясканы сатып алған Американы үлгі етеді. Бірақ бір нәрсені ұмытады: XXI ғасырда жер — тек жер емес, ұлттың жаны.
Гренландия — Данияға тиесілі, бірақ гренландиялықтарға ғана тән. Ал оны «сатып алу» туралы сөз — ұсақ мемлекеттерге тасталған ашық белгі:
ертең кезек сендерге де келуі мүмкін.
Бұл — жаңа дәуірдің ережесі. Қару емес, капитал жүреді. Танкі емес, келісімшарт келеді. Бірақ түпкі мәні өзгермейді: күшті әлсізді жұтады.
Сондықтан Трамптың Гренландияға қызығуы — жеке қыңырлық емес. Бұл — әлемнің қайта бөлініп жатқанын білдіретін симптом.
Ал біз сол процесті сырттан бақылап отырғандаймыз.
Бірақ тарихта «сыртта қалған» ел болмайды.
Тек ерте ойланғандар және кеш түсінгендер ғана болады.
Сейсен ӘМІРБЕКҰЛЫ
dodanews.kz
