Ресей мен Украина арасындағы соғыс бесінші жылға аяқ басты. Ақиқатын айтар болсақ, бұл қақтығыс әлдеқашан тек екі елдің шекарасындағы соғыс болудан қалды. Ол – ұзаққа созылған геосаяси текетірестің, технологиялық жарыстың және саяси ерік сынағының көрінісіне айналды. Майдандағы жағдай бір қарағанда өзгермегендей көрінгенімен, шын мәнінде соғыс сипаты күрт трансформацияланды: жылдам маневрлердің орнына қажытатын позициялық соғыс, ал фронттан алыстағы қалалар “терең соққы” аймағына айналды.
Екі тараптың шығыны – бұл соғыстың ең ауыр, әрі жиі бұрмаланатын тұсы. Ашық деректер мен сараптамалық бағалауларды салыстырғанда, жалпы адам шығыны миллионнан асып кеткені анық. Бұл тек әскери контингент емес: бейбіт тұрғындар, қираған қалалар, босқынға айналған миллиондаған адамдар – соғыстың шынайы бағасы осында. Украина үшін бұл – инфрақұрылымның жүйелі күйреуі, энергетикалық нысандардың қайта-қайта нысанаға алынуы. Ресей үшін – санкциялық қысым, экономикаға түскен ауыр жүк және ұзақ соғысқа бейімделуге мәжбүр жүйе.
Майдандағы тепе-теңдік сырттай “тең” көрінгенімен, оның астарында екі түрлі модель қақтығысып жатыр. Ресей көлем мен ресурстарға сүйенеді: адам күші, өндіріс, ұзақ соғысқа шыдам. Украина керісінше, дәлдік пен технологияға арқа сүйейді. Бұл жерде шешуші фактор – сыртқы қолдау. АҚШ пен НАТО елдері Украинаға тек қару беріп отырған жоқ, соғыстың “миын” да қамтамасыз етіп отыр: барлау деректері, спутниктік бақылау, әскери жоспарлау. Осы қолдаусыз Украина қазіргі деңгейде қарсылық көрсете алмас еді. Ал Мәскеу мұны ашық түрде Батыспен жанама соғыс деп қабылдайды.
Соңғы айларда соғыстың жаңа кезеңі анық байқалады. Украина майдан шебінен тыс жерлерге соққы беру қабілетін күшейтті. Ұзақ қашықтыққа ұшатын дрондар мен жаңартылған зымыран жүйелері Ресейдің тылындағы әскери нысандарға, қоймалар мен логистикалық желілерге бағытталып жатыр. Бұл – соғыстың географиясын кеңейткен фактор. Бұрын қауіпсіз саналған аймақтар енді тұрақты қауіп аймағына айналды. Украина осылайша қарсыластың тереңдегі ресурстарын әлсіретуді көздейді.
Бірақ Ресейдің жауабы да жоқ емес. Соңғы кезеңде жаппай ракеталық және дрондық шабуылдар қайта күшейді. Негізгі нысана – Украина энергетикасы мен ірі қалалар. Бұл тактиканың мақсаты айқын: майданда емес, тылда қысым жасау. Қыстың суығында жарықсыз, жылусыз қалған қалалар – бұл тек әскери емес, психологиялық қысым құралы. Дегенмен, бірнеше рет қайталанған мұндай соққылар Украина қоғамын күйреткен жоқ, керісінше бейімделу деңгейін арттырды.
Келіссөздер тақырыбы үнемі күн тәртібінде болғанымен, нақты нәтиже жоқ. Түрлі алаңдарда өткен кездесулер дипломатиялық белсенділік бар екенін көрсетеді, бірақ мазмұн жағынан олар тығырыққа тірелген. Мәселе тек территорияда емес. Бұл – қауіпсіздік архитектурасы, ықпал аймақтары және болашақтағы саяси бағдар туралы дау. Украина үшін егемендік пен қауіпсіздік кепілдігі басты шарт болса, Ресей үшін НАТО-ның кеңеюі мен өз ықпал аймағын сақтау негізгі мәселе. Осы қарама-қайшылық шешілмейінше, кез келген келіссөз уақытша үзілістен әрі аспайды.
Соғыстың қашан аяқталатыны туралы нақты жауап жоқ, бірақ бірнеше сценарий айқындала түсті. Біріншісі – ұзаққа созылатын позициялық соғыс. Бұл жағдайда майдан сызығы өзгермейді, бірақ соғыс тоқтамайды. Екіншісі – уақытша бітім. Алайда ол толық бейбітшілік әкелмейді, тек келесі қақтығысқа дейінгі үзіліс болуы мүмкін. Үшінші, ең күрделі сценарий – ірі саяси мәміле. Бірақ ол тек жаһандық деңгейдегі өзгерістермен қатар жүруі ықтимал.
Қазіргі шындық қарапайым: бұл соғыста “жылдам жеңіс” деген ұғым жойылды. Украина берілмейді, Ресей шегінбейді, ал Батыс қолдауды тоқтатпайды. Осындай жағдайда соғыс тек майданда емес, уақытпен де жүріп жатыр. Кім ұзаққа шыдайды, кім ресурсты тиімді пайдаланады, кім қоғамның ішкі тұрақтылығын сақтай алады – түпкі нәтиже соған байланысты болады.
Ең қауіптісі – әлем бұл соғысқа үйреніп бара жатыр. Ал үйренген соғыс – ең ұзақ соғыс.
Сейсен ӘМІРБЕКҰЛЫ
dodanews.kz
