Жасанды интеллект адамзатты жоя ма? Бұл сұрақ бұрын фантастикалық фильмдердің тақырыбы еді. Енді оны ғалымдар, технология компанияларының басшылары, мемлекеттер мен миллиардерлердің өзі талқылап отыр. Бір қызығы, бізді «машиналар көтерілісі» туралы ескертіп жүргендердің арасында сол машиналарды жасап жатқан адамдар бар.
Бірақ осыдан бірден «ақырзаман жақын» деген қорытынды жасауға бола ма? Меніңше, жоқ.
Бүгінде жасанды интеллектінің адамзатты міндетті түрде жойып жіберетініне ешқандай нақты ғылыми дәлел жоқ. Кейбір зерттеушілер өте ауыр сценарийлердің ықтималдығын жоғары бағалайды, енді біреулері әлдеқайда сақтықпен қарайды. Сондықтан белгілі бір пайызды алып, оны «ғылымның үкімі» ретінде көрсету дұрыс емес.
Бірақ қауіп жоқ деу де қауіпті.
Өйткені біз жасанды интеллектіден көбіне дұрыс емес нәрседен қорқамыз. Кино бізге адамзатты жек көретін, қызыл көзі жарқыраған роботтарды көрсетті. Ал шынайы қауіп бұдан әлдеқайда қарапайым болуы мүмкін.
Машина бізді жек көрмеуі де мүмкін. Тіпті біз туралы ешқандай сезімі болмауы мүмкін. Оған тек өте күрделі тапсырма беріп, оған сол тапсырманы өздігінен орындауға мүмкіндік берсек болғаны.
Мәселе дәл осы жерде басталады.
Адам «мына мәселені шеш» дейді. Ал өте қуатты AI оны шешудің біз ойламаған жолын табады. Егер жүйеге интернетке, ақшаға, компьютерлерге немесе маңызды инфрақұрылымға кең қолжетімділік берілсе, оның қателігі де бұрынғыдан әлдеқайда үлкен салдарға әкелуі мүмкін.
Сондықтан мен үшін ең маңызды сұрақ «AI бізді өлтіре ме?» емес.
«Біз AI-ға қанша билік береміз?» деген сұрақ.
Бұл айырмашылық өте маңызды.
Өйткені жасанды интеллект адамзаттағы бар нәрсенің бәрін күшейте алады. Жақсылықты да, жамандықты да.
Жақсы ғалымға берсеңіз — ғылымды жылдамдатады. Дәрігерге берсеңіз — диагноз қоюды жеңілдетеді. Инженерге берсеңіз — жаңа технология жасауға көмектеседі.
Ал оны соғысқа, жаппай бақылауға, кибершабуылға немесе адамдарды манипуляциялауға пайдалансаңыз — мәселе мүлде басқа.
Сол себепті мен AI-дың өзінен гөрі оны кім басқаратынына көбірек алаңдаймын.
Біз ядролық технология пайда болған кезде де осындай жағдайға тап болдық. Ядролық энергияның өзі жақсы да, жаман да емес еді. Бірақ адамзат оған тым үлкен күш берген сәттен бастап қауіпсіздік, бақылау және жауапкершілік мәселесі бірінші орынға шықты.
Жасанды интеллектінің айырмашылығы — ол қару немесе электр станциясы сияқты бір ғана салаға қатысты емес. Ол ақпаратпен жұмыс істейді. Ал ақпараттың өзі — билік.
Адам туралы неғұрлым көп білсеңіз, оны соғұрлым жақсы түсінесіз. Ал оны жақсы түсінсеңіз, оның шешіміне әсер ету мүмкіндігі де артады.
Бүгінде AI адамның дауысын қайталай алады, мәтін жазады, сурет жасайды, адамның стилін таниды, үлкен көлемдегі ақпаратты бірнеше секундта талдайды. Ертең ол біздің орнымыздан келіссөз жүргізіп, ақша жұмсап, компьютерлерді басқарып, басқа AI жүйелерімен өздігінен әрекет етуі мүмкін.
Бұл жерде мәселе фантастикада емес. Мәселе — автономияның қаншалықты өсетінінде.
Сондықтан «поезд кетіп қалды, енді ештеңе істей алмаймыз» деген пікірмен келіспеймін.
Иә, AI дәуірі басталды. Оны кері айналдыру қиын болуы мүмкін. Бірақ технологияның дамуын тоқтата алмасақ та, оның ережесін белгілей аламыз. Қандай жүйеге қандай рұқсат беріледі, қай жерде адам міндетті түрде соңғы шешімді қабылдайды, қандай әрекетке AI-ға тыйым салынады — мұның бәрі әлі де біздің қолымызда.
Меніңше, адамзаттың алдында тұрған ең үлкен қауіп — жасанды интеллектінің бір күні оянып кетуі емес.
Ең үлкен қауіп — адамның өзі жасаған жүйенің мүмкіндігін түсінбей тұрып, оған тым көп билік беруі.
Ал ең үлкен үміт те сонда.
Өйткені AI — табиғаттың бізге жіберген құбыжығы емес. Оны өзіміз жасадық. Демек, оның болашағына жауап беретін де өзіміз.
Мүмкін, бірнеше жылдан кейін бүгінгі қорқыныштарымыз күлкілі болып көрінер. Мүмкін, керісінше, бүгін біз елемеген қауіптердің қаншалықты маңызды болғанын түсінерміз.
Қазір мұны ешкім нақты білмейді.
Бірақ бір нәрсені білеміз: адамзат бұрын-соңды мұндай қуатты құралды қолына ұстап көрген жоқ.
Сондықтан жасанды интеллектіден қорқудың қажеті жоқ шығар.
Бірақ оған тым ерте сеніп кетудің де қажеті жоқ.
Өйткені болашақта адамзатты машиналар емес, машиналарға берген билігіміз сынауы мүмкін.
Сейсен ӘМІРБЕКҰЛЫ, dodanews.kz
