Вашингтонда өткен Бейбітшілік кеңесінің алғашқы отырысында Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Газа секторына халықаралық қауіпсіздік күштері құрамында қазақстандық бөлімшелер жіберуге дайын екенін мәлімдеді. Жиынға АҚШ президенті Donald Trump төрағалық етті. Алайда Ақорданың ресми хабарламасында әскери контингент туралы нақты айтылмай, тек дәрігерлер мен бақылаушылар жіберу жөнінде сөз болды. Осы айырмашылықтың өзі қоғамда сұрақ туғызды: Қазақстан шынымен әскер жібере ме, әлде әңгіме тек гуманитарлық миссия туралы ма?
Бұл мәлімдемені Газа төңірегіндегі күрделі ахуалдан бөлек қарау мүмкін емес. 2023 жылғы қазаннан бері Hamas пен Israel арасындағы соғыс Таяу Шығысты қайтадан отқа орады. ХАМАС-тың Израиль аумағына жасаған шабуылынан кейін Тель-Авив Газа секторына ауқымды әскери операция бастады. Әуе соққылары, құрлықтағы рейдтер, инфрақұрылымның қирауы – анклав гуманитарлық апат аймағына айналды. Мыңдаған бейбіт тұрғын қаза тапты, миллионнан астам адам босқынға айналды.
Израильдің ресми ұстанымы – ХАМАС-ты толық жою және қауіпсіздік тәуекелін жою. Бірақ операция ауқымы мен зардаптары халықаралық қауымдастықта сынға ұшырады. БҰҰ құрылымдары Газада гуманитарлық дағдарыс шегіне жеткенін бірнеше рет мәлімдеді. Қазір басты сұрақ – соғыс аяқталған соң бұл аумақты кім және қалай басқарады?
Осы тұста АҚШ бастамасымен халықаралық тұрақтандыру миссиясын құру идеясы көтерілді. Алғашқы болып қатысуға дайын елдер қатарында Indonesia, Morocco, Kazakhstan, Kosovo және Albania аталды. Бұл мемлекеттердің географиясы әртүрлі болғанымен, ортақ белгісі – мұсылман әлемімен де, Батыспен де диалог жүргізе алатын саяси позициясы.
Қазақстан үшін бұл бастама жаңа емес. Бұған дейін қазақстандық бітімгерлер БҰҰ миссиялары аясында Ливанда, Батыс Сахарада және басқа өңірлерде қызмет атқарған. Сондықтан техникалық тұрғыда Астана үшін мұндай қадам тосын емес. Дегенмен Газа – мүлде бөлек саяси кеңістік. Мұнда тек гуманитарлық міндет емес, күрделі қауіпсіздік тәуекелі бар.
Егер шынымен әскери бөлімшелер жіберілсе, олар қандай мандатпен әрекет етеді? Бұл БҰҰ аясындағы миссия ма, әлде АҚШ бастамасымен құрылған көпұлтты күш пе? Әзірге осы сұрақтардың жауабы анық емес. Ақорданың ресми хабарламасында «далалық госпиталь» мен «бақылаушылар» туралы айтылуы Қазақстанның әзірге сақтық танытып отырғанын аңғартады.
Газа тағдыры бірнеше сценарийге тіреліп тұр. Біріншісі – Израиль әскери операцияны толық аяқтап, ХАМАС құрылымдарын ығыстырады да, кейін халықаралық әкімшілік енгізіледі. Екіншісі – анклавта ұзақ мерзімді тұрақсыздық сақталып, қарулы топтар қайта күшейеді. Үшінші сценарий – Палестина автономиясының бақылауын күшейту арқылы саяси қайта құрылымдау. Бірақ бұл үшін аймақтық және жаһандық ойыншылардың келісімі қажет.
Қазақстанның ықтимал қатысуы – тек әскери емес, имидждік мәселе. Астана өзін бейбітшілік пен диалогты қолдайтын мемлекет ретінде позициялап келеді. Егер миссия гуманитарлық сипатта болса, бұл Қазақстанның халықаралық беделін арттыруы мүмкін. Ал егер қауіпсіздік тәуекелі жоғары аймақта әскери бөлімшелер тартылса, ішкі және сыртқы саяси салдары да күрделі болуы ықтимал.
Газа бүгінде тек палестиналық анклав емес, үлкен геосаяси түйінге айналды. Израиль қауіпсіздігін қамтамасыз етуді көздейді, палестиналықтар мемлекеттілікке ұмтылады, ал әлемдік державалар аймақтағы ықпалын сақтауға тырысады. Осындай жағдайда халықаралық бітімгерлік миссия – уақытша тұрақтандыру құралы ғана. Түпкілікті шешім саяси келісімсіз мүмкін емес.
Қазақстанның бұл процестегі рөлі нақты айқындалған жоқ. Бірақ бір нәрсе анық: Газа мәселесі енді тек Таяу Шығыстың ғана емес, жаһандық саясаттың сынағына айналды. Ал Астананың таңдауы – гуманитарлық жауапкершілік пен қауіпсіздік тәуекелі арасындағы нәзік тепе-теңдікті сақтай білу.
Сейсен ӘМІРБЕКҰЛЫ
Dodanews.kz
