Сейсен ӘМІРБЕКҰЛЫ, Dodanews.kz
«Ел боламын десең, бесігіңді түзе» деген сөзді жиі айтамыз. Бірақ мемлекет боламын десек, алдымен саяси мәдениетімізді түзеуіміз керек. Өйткені елдің ертеңі ең әуелі заңмен өлшенеді, ал заңды жазатын – депутат. Сондықтан 23 тамыздағы Құрылтай сайлауы – бір күндік саяси науқан емес, келесі бірнеше жылдың бағытын айқындайтын тарихи белес.
Қазақ «Бас кеспек болса да, тіл кеспек жоқ» дейді. Сондықтан ашық айтайық. Бұл жолғы сайлау бұрынғылардан өзгеше. Бұрын сайлаушы жеке адамға қарап дауыс беретін. Енді партияға қарайды. Демек, енді бір адамның емес, тұтас саяси мектептің, тұтас команданың, тұтас идеяның салмағы таразыға түседі.
Қазір ел ішінде әртүрлі пікір бар. Бірі «бәрі өзгерді» дейді. Екіншісі «атауы ғана өзгерді» дейді. Шындық, әдеттегідей, осы екі пікірдің ортасында жатыр. Саясатта бір күнде бәрі жаңарып кетпейді. Өзеннің арнасы да бір түнде өзгермейді. Бірақ арнаға жаңа су келеді. Ең маңыздысы – сол судың бағыты.
Жеті партия додаға түсіп отыр. Жетеуі де өзін халықтың сөзі деп таныстырады. Жетеуі де елдің қамын ойлайтынын айтады. Бірақ қазақтың тағы бір тәмсілі бар: «Сөздің емес, істің сұрауы бар». Бүгінгі сайлаушы бұрынғыдай әдемі ұранға илана салмайды. Ол соңғы бірнеше жылда саясатты да, саясаткерді де сынап үйренді. Әлеуметтік желі халықтың мінберіне айналды. Бір ғана бейнежазба мың жиыннан артық әсер ететін заман туды. Бір ғана уәде ертең-ақ өз иесінің алдынан сұрақ болып шығатын кезеңге келдік.
Қоғамда ең көп талқыланып жатқан мәселенің бірі – қай партияның халыққа жақын екені. Бұл жерде эмоция емес, өмірдің өзі сөйлейді. Қазақстандағы ең танымал саяси құрылымдардың бірі – бүгінгі «Әділет» партиясы. Оның танымал болуының басты себебі – онда ұзақ жылдар бойы елдің саяси өмірінде жетекші орын алған «Нұр Отанның», кейін «Amanat» атауымен жұмыс істеген ұйымның тәжірибесі мен кадрлық мектебінің сабақтастығы жатыр. Отыз жыл бойы қалыптасқан өңірлік құрылым, ұйымдастыру мәдениеті, мыңдаған белсенді мен мол саяси тәжірибе – кез келген партияның бір күнде иелене салатын байлығы емес.
Алайда саясаттың тағы бір заңы бар. Кеше жинаған бедел ертеңгі жеңістің кепілі болмайды. Халықтың сенімі – мұра болып қалмайтын құндылық. Оны әр сайлау сайын, әр шешім сайын, әр заң сайын қайта дәлелдеу керек. Егер тәжірибе нақты нәтижеге ұласпаса, ол тарих болып қана қалады. Ал халыққа тарихтан бұрын бүгінгі күннің шындығы қымбат.
Жаңа буынның үміті көбіне Respublica партиясына ауып тұрғаны байқалады. Олар ақпараттық кеңістіктің тілін жақсы меңгерген. Цифрлық саясаттың мүмкіндігін тиімді пайдаланып келеді. Бірақ саясат – тек жарқын ролик пен әдемі кадр емес. Мемлекет басқару – жауапкершілік. Сондықтан жаңа партиялардың алдында да үлкен сын тұр: тың идеяны нақты іске айналдыра ала ма?
«Ақ жол» кәсіпкердің сөзін сөйлейді. «Ауыл» ауылдың мұңын айтады. Жалпыұлттық социал-демократиялық партия өзгерісті талап ететін электоратқа арқа сүйейді. Қазақстан халық партиясы әлеуметтік әділеттілікті көтереді. «Байтақ» экологияны күн тәртібіне шығаруға күш салып жүр. Әрқайсысының өз орны, өз үні бар. Бірақ сайлауда бәрін бір ғана өлшем шешеді. Ол – халықтың сенімі.
Соңғы жылдары саясаттың сипаты да өзгерді. Бұрын партиялар алаңға шықса, қазір экранға шығады. Бұрын митинг өткізсе, қазір тікелей эфир өткізеді. Бұрын плакат ілсе, қазір қысқа бейнеролик жариялайды. Ақпараттық майданда кімнің тілі өтімді, ойы өткір, дәлелі салмақты болса, сол алға шығады. Бірақ экрандағы қошемет әрдайым сайлау жәшігіндегі дауыспен қабыса бермейді. Үндемейтін сайлаушының үнін ешбір сарапшы алдын ала дәл басып айта алмайды.
Бұл сайлаудың тағы бір ерекшелігі – халықтың саяси талғамы өзгеріп келеді. Кеше эмоцияға ерген адам бүгін есеп сұрайды. Кеше ұранға сенген жұрт бүгін нәтиже күтеді. Кеше атаққа қараған жұрт бүгін адалдыққа қарайды. Бұл – қоғамның есейгенінің белгісі.
Қазақ тарихына көз салсақ, әр дәуірдің өз таразысы болған. Бір кезде батырдың күші сыналды. Бір кезде бидің әділдігі сыналды. Енді саясаткердің жауапкершілігі сыналатын уақыт келді. Өйткені бүгін қабылданған заң ертең бүтін бір ұрпақтың тағдырына әсер етеді.
Сайлау – партиялардың мерекесі емес. Бұл – халықтың құқығы. Сондықтан бұл додада жеңілген де, жеңген де ең алдымен халықтың үкімін мойындауға тиіс. Өйткені биліктің шынайы иесі – жұрттың өзі.
23 тамызда қазақстандықтар бюллетеньге белгі қояды. Сырт көзге бұл қарапайым ғана әрекет болып көрінуі мүмкін. Бірақ сол бір белгі арқылы азамат өз көзқарасын, өз үмітін, өз талабын білдіреді. Бір қағазға түскен белгі кейде тұтас дәуірдің бағытын өзгертеді.
Қазақ «Көш жүре түзеледі» дейді. Бірақ көштің дұрыс жүруі үшін оны бастайтындардың бағыты да дұрыс болуы керек. Құрылтай сайлауының шын мәніндегі бағасы мандат саны емес, халықтың сенімімен өлшенеді. Ал сенім – саясаттағы ең қымбат капитал. Оны сатып алу мүмкін емес. Оны тек адал еңбекпен, әділ шешіммен және елге қызмет етумен ғана иеленуге болады.
Ендеше, 23 тамызда таңдалатын 145 депутаттың тағдыры ғана шешілмейді. Сол күні Қазақстанның саяси мәдениетінің де, партиялық жүйесінің де, азаматтық санасының да кезекті емтиханы өтеді. Емтиханнан кімнің сүрінбей өтетінін уақыт көрсетеді. Ал уақыттың алдында атақ та, айқай да, жарнама да дәрменсіз. Уақыт тек шын қызметті ғана мойындайды.
