Сейсен ӘМІРБЕКҰЛЫ, dodanews.kz
Авторлық колонка
Кейде аға буынның «біздің кезімізде адамдар бір-біріне жақын еді, ел үшін еңбек ету, Отанды сүю деген түсінік болатын» деген сөзін естиміз. Расында да, Кеңес кезінде қоғамды біріктіретін белгілі бір идеологиялық жүйе болды. Бала балабақшадан бастап тәрбиеленді. Октябрят, пионер, комсомол ұйымдары арқылы қоғамдық ортаға араласты. Мектепте тәртіпке, еңбекке, ұжымға, Отанға қызмет етуге үйретті.
Бұл жүйенің өзіндік қайшылықтары да болды. Кеңестік идеология бір партияның көзқарасына негізделді, еркін пікір мен саяси таңдау шектеулі еді. Сондықтан оны бүгін сол күйінде қайтару туралы сөз болуы мүмкін емес. Бірақ сол кезеңнен бір нәрсені үйренуге болады: қоғамды біріктіретін ортақ құндылықтар өздігінен қалыптаспайды. Оны бала кезден тәрбиелеу керек.
Қазақстан тәуелсіздік алған соң кеңестік идеологиядан бас тартты. Бұл — заңды тарихи таңдау. Бірақ оның орнына қандай ортақ құндылықтар келуі керек деген мәселе әлі де маңызды.
Бүгін бізде патриотизм, бірлік, еңбек, адалдық, жауапкершілік туралы көп айтылады. Білім беру саласында «Біртұтас тәрбие», «Адал азамат» сияқты бағдарламалар да бар. Демек, мемлекет бұл мәселені назардан тыс қалдырып отырған жоқ. Бірақ кез келген тәрбие бағдарламасының нәтижесі қағаздағы жоспармен емес, адамның күнделікті мінезімен өлшенеді.
Балаға «Отанды сүй» деу оңай. Ал оған Отанды сүюдің не екенін іс жүзінде көрсету қиын. Отанды сүю — тек әнұран айтқанда немесе мерекеде ту көтергенде көрінбейді. Ол — өз жұмысыңды адал істеу, заңды құрметтеу, салық төлеу, қоғамдық тәртіпті сақтау, үлкенге құрмет, кішіге қамқорлық, қиындыққа тап болған адамға көмектесу. Осындай қарапайым әрекеттерден азаматтық сана қалыптасады.
Бұл жерде мемлекеттік тілдің орны ерекше. Қазақ тілі — Қазақстанның мемлекеттік тілі. Бірақ оның мәртебесі заңда жазылғанымен ғана шектелмеуі керек. Мемлекеттік тіл күнделікті өмірде, ғылымда, бизнесте, мәдениетте, мемлекеттік қызметте еркін қолданылатын табиғи тілге айналуы қажет. Тілді күштеп жақсы көргізу мүмкін емес. Бірақ мемлекет оның қолданылуына жағдай жасап, ал азамат оны өз мемлекетінің ортақ тілі ретінде қабылдауы керек.
Меніңше, Қазақстанға бұрынғыдай бір партияның идеологиясы қажет емес. Бізге одан да маңызды нәрсе — ортақ азаматтық құндылықтар жүйесі керек. Ол тәуелсіздікке, елге деген жауапкершілікке, мемлекеттік тілге құрметке, адал еңбекке, білімге, заңға және қоғамдық келісімге негізделуі тиіс.
Адамдардың бәрі бірдей ойлауы міндетті емес. Керісінше, демократиялық қоғамда әркімнің өз пікірі болғаны дұрыс. Бірақ көзқарасы әртүрлі адамдарды біріктіретін ортақ нәрсе болуы керек. Ол — Қазақстанның болашағына деген ортақ жауапкершілік.
Сондықтан мәселе «пионерді қайтарайық па, жоқ па?» дегенде емес. Мәселе — баланы кішкентайынан азамат болуға қалай үйретеміз дегенде.
Кеңес заманындағы қызыл галстукты қайтарудың қажеті жоқ. Бірақ сол кездегі тәрбиенің жүйелілігін зерттеп, оның пайдалы тұстарын бүгінгі тәуелсіз Қазақстанның құндылықтарымен ұштастыруға болады.
Өйткені елді мықты ететін нәрсе — бәрінің бірдей ойлауы емес. Әртүрлі ойлайтын адамдардың бір мемлекетке, бір қоғамға және ортақ болашаққа жауапкершілікпен қарай білуі.
Бізге бүгін жаңа ұраннан бұрын, осындай ортақ бағыт керек.
