«Теңізшевройл» зауытындағы үшінші буын нысанында шыққан өрт салдарынан 473 жұмысшы эвакуацияланды. Абырой болғанда, адам шығыны тіркелмеді. Бірақ бұл — мәселенің шешілгенін емес, үлкен қауіптің шетін ғана көргенімізді білдіреді. Өйткені Теңіз — жай ғана кеніш емес. Бұл — Қазақстан экономикасының тірек нүктесі. Енді нақты зерттеп, таратып айтып көрелік. Теңіз кен орны жыл сайын 25–30 миллион тоннаға жуық мұнай өндіреді. Бұл — елдегі жалпы мұнай өндірісінің шамамен үштен біріне жуығы. Болашақта кеңейту жобалары толық іске қосылса, бұл көлем 35–40 миллион тоннаға дейін жетуі тиіс.
Енді ақшалай есеппен айтсақ:
- «Теңізшевройл» жыл сайын Қазақстан бюджетіне миллиардтаған доллар салық пен төлем аударады;
- 1993 жылдан бері жоба ел экономикасына 200 миллиард доллардан астам қаржы әкелгені ресми түрде айтылып келеді;
- Мемлекеттік бюджеттің, Ұлттық қор түсімдерінің, экспорттық валюталық кірістің маңызды бөлігі осы кенішке байланған.
Яғни Теңіз — мұнай ғана емес, зейнетақы, жалақы, әлеуметтік шығындар, инфрақұрылым.
Егер Теңіздегі өндіріс:
- бір күнге тоқтаса — мемлекет ондаған миллион доллардан қағылады;
- бір аптаға іркілсе — бұл жүздеген миллион доллар шығын;
- ал ұзақ мерзімді апат болса — бюджетті қайта қарауға дейін апарады.
Бұл — әсіресе мұнай бағасына тәуелді экономика үшін аса қауіпті сценарий.
Теңіз — бұл жоғары тәуекелді, стратегиялық нысан. Мұндай жерде:
- қауіпсіздік жүйесі мінсіз жұмыс істеуі керек;
- техникалық бақылау үздіксіз болуы тиіс;
- кез келген ақау алдын ала анықталуы шарт.
Ал біз не естиміз?
«Себебі анықталып жатыр».
Бұл тіркес қазақстандықтар үшін баяғыда сенімнен қалған. Өйткені бұған дейін де:
- өндірістік жарақаттар,
- жұмысшылардың өлімі,
- еңбек даулары,
- техникалық ақаулар
осылайша «анықталып», кейін қоғам назарынан тыс қалған.
Мәселе тек өртте емес, мәселе — жауапкершілікте.
Егер Қазақстандағы ең ірі, ең табысты, ең бақылануы тиіс мұнай жобасында мұндай қауіптер қайталанса,
онда:
- басқа өндіріс орындарының жағдайы қандай?
- бақылаушы органдар не істеп отыр?
- адам өмірі мен ұлттық мүдде табыстан кейінгі орында емес пе?
473 адамның эвакуациялануы — бұл қауіпсіздік жүйесінің жетістігі емес, қауіпсіздіктің іске кеш қосылғанының дәлелі.
Қоғам не талап етуі керек?
- Өрттің нақты, толық, ашық себебі жариялануы тиіс;
- Қауіпсіздік жүйесіне тәуелсіз аудит жүргізілуі керек;
- Мұндай стратегиялық нысандарда ақпараттық ашықтық қалыпты практикаға айналуы қажет;
- «Теңізшевройл» тек инвестор ретінде емес, қоғам алдындағы жауапты субъект ретінде әрекет етуі тиіс.
Өйткені Теңіздегі әрбір апат — тек бір компанияның емес, бүкіл елдің тәуекелі.
Өрт сөндірілді. Бірақ сұрақтар сөнген жоқ.
Ал сол сұрақтарға жауап берілмейінше, Теңіздегі түтін ертең тағы да тұтануы мүмкін.
Dodanews.kz
