Соңғы апталарда АҚШ пен Иран арасындағы геосаяси текетірес жаңа әрі қауіпті кезеңге аяқ басқанын аңғартатын белгілер көбейіп келеді. Тараптардың риторикасы қатайып, дипломатиялық арналар нәтижесіз аяқталуы жағдайдың ушығу қаупін арттыра түсті.
Иран билігі соңғы күндері бірқатар ауқымды әскери дайындықтар өткізді. Бұл жаттығулар шартты қарсыластың әуе және теңіз нысандарына соққы беру, зымыран күштерінің әзірлігін тексеру бағытында өткенін ресми және жартылай ресми дереккөздер хабарлауда. Иранның сыртқы істер министрі елге төнген қауіп жағдайында АҚШ-тың Таяу Шығыстағы әскери базаларына жауап соққы беруге дайын екенін ашық мәлімдеді. Бұл – Тегеранның әдеттегі дипломатиялық ескертулерінен гөрі қатаң ұстаным.
Өз кезегінде АҚШ пен оның басты аймақтық одақтасы Израиль де әскери белсенділігін күшейтті. Ашық авиациялық бақылау жүйелерінің (Flightradar24, ADS-B Exchange) мәліметіне сүйенсек, АҚШ Әуе күштерінің әскери-көліктік авиациясы Таяу Шығысқа қарқынды түрде жүк тасымалдауда. Соңғы екі тәулікте ауыр C-17A Globemaster III және C-5 Galaxy ұшақтары аймаққа шамамен 15 рейс жасаған. Бұл көрсеткіш алдыңғы кезеңмен салыстырғанда айтарлықтай жоғары.
Аталған рейстердің басым бөлігі АҚШ-тың Техас штатындағы әскери базаларынан жүзеге асқан. Ол базаларда Patriot зениттік-зымыран кешендері мен THAAD зымыранға қарсы қорғаныс жүйелері орналасқаны белгілі. Бұл фактор Вашингтонның тек шабуыл емес, Иран тарапынан болуы мүмкін жауап соққыларын да есепке алып отырғанын көрсетеді.
Толық емес деректерге сәйкес, 2026 жылдың қаңтар айынан бері АҚШ әскери-көліктік авиациясы Таяу Шығысқа 120-дан астам рейс орындаған.
Дипломатиялық бағыттағы басты үміттердің бірі болған Оманда өткен АҚШ–Иран келіссөздерінің нәтижесіз аяқталуы да жағдайды күрделендіре түсті. Келіссөздердің тұйыққа тірелуі тараптардың бір-біріне сенімсіздігін тереңдетіп, мәселені әскери қысым арқылы шешу ықтималдығын арттырып отыр.
Сонымен бірге, тікелей соғыс қимылдарының басталуы екі тарап үшін де аса ауыр салдарға әкелетіні анық. Иранның аймақтағы прокси күштері, Ормуз бұғазы факторы, Израильдің қауіпсіздігі және жаһандық мұнай нарығы — мұның бәрі қақтығысты жергілікті деңгейден шығарып, кең ауқымды дағдарысқа ұластыруы мүмкін. Сондықтан қазіргі әскери дайындықтарды біржақты түрде «міндетті соққының белгісі» деп бағалау асығыстық болар еді.
Сарапшылардың басым бөлігі қазіргі кезеңді қысым арқылы келісімге мәжбүрлеу стратегиясының жалғасы деп қарастырады. Дегенмен, тараптардың қателігі, провокация немесе бақылаудан тыс жағдай қақтығысты күтпеген арнаға бұрып жіберуі әбден мүмкін.
Қорытындылай айтқанда, АҚШ пен Иран арасындағы жағдай аса қауіпті әрі тұрақсыз күйде қалып отыр. Әскери дайындықтардың күшеюі, дипломатиялық арналардың әлсіреуі және қатқыл мәлімдемелер жақын уақыттағы геосаяси тәуекелдің жоғары екенін көрсетеді. Ал нақты соққы жасала ма, әлде тараптар соңғы сәтте саяси ымыраға келе ме — бұл алдағы апталардың басты сұрағы болмақ.
Сейсен ӘМІРБЕКҰЛЫ
Dodanews.kz
