Қазіргі әлемде қауіпсіздік ұғымы бұрынғыдан әлдеқайда күрделі әрі қымбатқа айналды. Геосаяси шиеленістер күшейіп, аймақтық қақтығыстар жиілеген сайын әрбір мемлекет өз қорғанысын қайта қарап, әскери қуатын нығайтуға мәжбүр. Бұл үрдіс Қазақстан үшін де таңсық емес.
Ұзақ жылдар бойы елдегі қорғаныс саласына бөлінетін қаржы жалпы ішкі өнімнің 1 пайызына да жетпей келді. Алайда қазіргі ахуал бұл ұстанымды қайта қарауды талап етіп отыр. 2026 жылғы 9 сәуірде Қорғаныс министрінің орынбасары Асқар Мұстабеков Мәжіліс кулуарында сөйлеген сөзінде әскери шығындарды кем дегенде ЖІӨ-нің 1 пайызына жеткізу қажеттігін мәлімдеді. Оның айтуынша, бөлінетін қаражат ең алдымен қару-жарақты жаңартуға және жаңа буын әскери техникаларды сатып алуға бағытталмақ.
Бұл мәлімдеме жай ғана бюджеттік түзету емес, бұл — уақыт талабы. Себебі қазіргі соғыстардың сипаты түбегейлі өзгерді. Бұрынғыдай тек танк пен артиллерияға сүйенетін кезең артта қалды. Бүгінгі майдан — технология майданы. Әсіресе, ұшқышсыз ұшу аппараттары, яғни дрондар соғыс тағдырын шешетін негізгі құралдардың біріне айналды. Мұны соңғы жылдардағы түрлі қақтығыстар айқын дәлелдеді.
Сондықтан Қазақстан үшін дрон өндірісін дамыту — стратегиялық міндет. Ұшқышсыз ұшу аппараты тек барлау құралы ғана емес, дәл соққы жасайтын, арзан әрі тиімді қару. Мұндай жүйелерге инвестиция салу — аз шығынмен жоғары нәтижеге жетудің жолы.
Сонымен қатар, әуе кеңістігін қорғау мәселесі де ерекше маңызға ие. Қазақстанның аумағы кең, ал оны толық бақылауда ұстау үшін заманауи әуе қорғаныс жүйелері мен әскери авиация қажет. Әскери ұшақтар тек соғыс үшін емес, ел шекарасын қорғау, жедел әрекет ету және стратегиялық тежеу құралы ретінде маңызды.
Бүгінде Қазақстан армиясының әлеуеті орта деңгейде деп бағаланады. Әскер саны жеткілікті болғанымен, техника мен технология жағынан жаңғырту қажеттілігі байқалады. Бұл мәселені бұған дейін Мәжіліс депутаты Айгүл Құспан да көтеріп, кадрлық әлеуеттің әлсірегенін атап өткен еді. Демек, мәселе тек қаруда емес, адам ресурстарында да жатыр.
Қорғаныс саласына бөлінетін қаржыны 1 пайызға жеткізу — ең төменгі шек деуге болады. Дамыған елдер бұл көрсеткішті әлдеқайда жоғары деңгейде ұстайды. Мысалы, НАТО елдерінде бұл көрсеткіш 2 пайыз шамасында. Сондықтан Қазақстан үшін 1 пайыз — бастама ғана, ал болашақта бұл үлесті ұлғайту қажеттілігі туындауы мүмкін.
Ал қандай қару-жарақ қажет деген сұраққа келсек, жауап біржақты емес. Қазақстанға қымбат әрі ауқымды соғысқа арналған қарудан гөрі, икемді, мобильді және заманауи технологияларға негізделген жүйелер тиімді. Олардың қатарында дрондар, әуе қорғаныс кешендері, киберқауіпсіздік жүйелері және барлау технологиялары бар.
Баллистикалық зымырандар мәселесіне келсек, бұл — өте күрделі әрі саяси тұрғыдан сезімтал тақырып. Мұндай қару түрлері көбіне ірі державаларға тән және халықаралық бақылауда болады. Сондықтан Қазақстан үшін басты басымдық — қорғаныс қабілетін күшейту, яғни шабуыл емес, тежеу стратегиясына сүйену.
Қорытындылай айтқанда, қазіргі геосаяси жағдайда Қазақстан үшін қорғаныс саласын күшейту — таңдау емес, қажеттілік. Қаржының артуы — тек бастамасы. Ең бастысы — сол қаражатты тиімді пайдаланып, заманауи, мобильді әрі технологиялық армия қалыптастыру.
Өйткені бүгінгі әлемде қауіпсіздік — тек шекарамен емес, технологиямен өлшенеді.
Сейсен ӘМІРБЕКҰЛЫ
Dodanews.kz
