Соңғы жылдары халықаралық саясатта ақпараттық кеңістік пен әскери-саяси ықпал үшін күрес күшейіп келеді. Осындай шиеленістің бір көрінісі – Иран билігінің тәуелсіз спутниктік Iran International телеарнасына байланысты жасаған мәлімдемелері. Тегеран бұл арнамен ынтымақтастықты жалғастыратын мемлекеттер мен ұйымдардың инфрақұрылымы Иранның ықтимал әскери нысаналарының қатарына енуі мүмкін екенін ескерткен. Мұндай мәлімдеме тек бір медиаресурсқа қатысты мәселе емес, ол халықаралық қатынастардағы ақпараттық, саяси және әскери факторлардың өзара байланысын айқын көрсетеді.
Ақпараттық кеңістік үшін күрес
Iran International – Иран билігінің саясатын жиі сынға алатын және ел ішіндегі саяси жағдай туралы альтернативті ақпарат тарататын медиаресурс. Арна Ұлыбританиядан хабар таратады және оның сигналдары TürkmenÄlem 52E/MonacoSat спутнигі арқылы беріледі. Бұл спутник Түрікменстан мемлекетіне тиесілі болғандықтан, мәселе тек медиасаясат шеңберінен шығып, Орта Азия елдерінің де геосаяси кеңістікке тартылуына себеп болып отыр.
Иранның мемлекеттік ақпарат құралдары елдің әскери құрылымы – Хатам аль-Анбия қолбасшылығының өкіліне сілтеме жасап, аталған арнаны «Иран халқына қарсы жалған ақпарат таратып, психологиялық соғыс жүргізіп отыр» деп айыптады. Сонымен қатар Тегеран бұл медианың артында АҚШ пен Израиль сияқты елдердің саяси мүдделері болуы мүмкін екенін алға тартады.
Орта Азия елдері үшін геосаяси тәуекел
Бұл жағдай Орта Азия мемлекеттері үшін күрделі дилемма тудырады. Бір жағынан, аймақ елдері халықаралық ақпараттық және телекоммуникациялық инфрақұрылымға қатысушы болып табылады. Екінші жағынан, ірі геосаяси күштердің қарсы тұруы олардың бейтараптығына қауіп төндіруі мүмкін.
Мәселен, спутник иесі болып отырған Түрікменстан дәстүрлі түрде бейтарап саясат ұстанатын мемлекет ретінде белгілі. Сондықтан мұндай қысым оның сыртқы саясаттағы тепе-теңдігін сақтауға қосымша қиындықтар туғызуы ықтимал. Егер геосаяси бәсекелестік күшейе түссе, Орта Азия елдері ірі державалардың ақпараттық және әскери ықпалының арасында қалып қою қаупіне тап болуы мүмкін.
Қақтығыстың кеңею ықтималдығы
Иранның ескертулері тек Орта Азияға ғана қатысты емес. Тегеран Румыния мемлекетіне де үндеу жасап, егер ол өз аумағындағы әскери базаларды АҚШ күштерінің Иранға қарсы операцияларына пайдалануға мүмкіндік берсе, онда қақтығыстың бір қатысушысы ретінде қарастырылуы мүмкін екенін мәлімдеді. Бұл мәлімдеме халықаралық саясаттағы шиеленістің кеңейіп бара жатқанын көрсетеді.
Сарапшылардың пікірінше, қазіргі заманда әскери текетірес тек қарулы күштер арқылы ғана емес, ақпараттық кеңістік, спутниктік байланыс және медиа арқылы да жүзеге асады. Сондықтан медиаресурстар мен коммуникациялық инфрақұрылым стратегиялық маңызы бар нысандарға айналып отыр.
Геосаяси мәні
Иранның мұндай мәлімдемелерін бірнеше тұрғыдан түсіндіруге болады. Біріншіден, бұл – ел ішіндегі ақпараттық кеңістікті бақылауда ұстау әрекеті. Екіншіден, бұл халықаралық деңгейде қарсыластарына саяси қысым көрсету тәсілі болуы мүмкін. Үшіншіден, бұл аймақтық және жаһандық державалар арасындағы ықпал үшін күрестің көрінісі.
Қорытынды
Қазіргі жағдайда Иран мен Батыс елдері арасындағы ақпараттық және саяси текетірес жаңа деңгейге көтеріліп отыр. Мұндай жағдайда Орта Азия мемлекеттері үшін ең маңызды мәселе – бейтарап саясатты сақтап, аймақтық қауіпсіздік пен тұрақтылықты қорғау. Өйткені геосаяси бәсекелестік күшейген сайын, коммуникациялық инфрақұрылым мен ақпараттық ресурстар халықаралық саясаттың маңызды құралдарының біріне айнала береді.
Сейсен ӘМІРБЕКҰЛЫ
dodanews.kz
