Кейде соғыс тек майданда ғана жүрмейді. Кейде ол банктерде, порттарда және валюта айырбастау орындарында жүреді. Қазір Таяу Шығыста дәл осындай «көрінбейтін соғыстың» бір кезеңі басталып тұрғандай.
Соңғы мәліметтерге қарағанда, Біріккен Араб Әмірліктері (БАӘ) өз аумағында сақталған Иран активтерін бұғаттау мүмкіндігін қарастырып жатыр. Егер бұл шешім қабылданса, Тегеран үшін салдары ауыр болуы мүмкін: сөз миллиардтаған доллар туралы болып отыр.
Бұл жай ғана қаржылық шектеу емес. Бұл — Иран экономикасының сыртқы әлеммен байланысатын маңызды артерияларының бірін қысу деген сөз.
Дубай – санкциялар арасындағы «терезе»
Соңғы онжылдықтарда Дубай Иран үшін ерекше экономикалық көпір болды. Батыс санкциялары күшейген сайын, көптеген ирандық компаниялар мен кәсіпкерлер дәл осы Әмірліктер арқылы халықаралық саудаға шығатын.
Дубайдың порттары, еркін экономикалық аймақтары және валюта нарығы Тегеран үшін бейресми қаржы дәлізіне айналды. Сондықтан сарапшылардың айтуынша, егер Әмірліктер Иран активтерін шындап бұғаттай бастаса, бұл Тегеранның шетел валютасына қол жеткізуін едәуір шектейді.
Қазақта «Тамырына балта шабылса, алып бәйтерек те құлайды» дейді. Иран үшін бұл қаржы арналары дәл сол тамырдың бірі.
Әскери емес, экономикалық қысым
БАӘ ресми түрде Иранмен соғысқа қатыспайтынын мәлімдеді. Бірақ қазіргі геосаясатта әскери қақтығысқа бармай-ақ қарсыласты әлсіретудің жолдары жетерлік.
Сарапшылардың айтуынша, Әмірліктер бірнеше бағытты қарастырып отыр:
санкцияларды айналып өтетін ақша аударымдарын тоқтату;
көлеңкелі компаниялардың активтерін бұғаттау;
Иранның «көлеңкелі флотына» қысым жасау.
Бұл шаралардың басты нысанасы – Ирандағы ықпалды құрылымдардың бірі саналатын Ислам революциясы сақшылары корпусының қаржы арналары болуы мүмкін.
Санкциялармен өмір сүріп үйренген ел
Иран үшін санкциялар жаңа құбылыс емес. Ел қырық жылдан астам уақыт бойы түрлі экономикалық шектеулермен өмір сүріп келеді. Соған қарамастан, Тегеран өзінің ядролық бағдарламасын да, аймақтық ықпалын да тоқтатпады.
Бұл бір қызық парадокс: қысым артқан сайын Иран бейімделудің жаңа жолдарын таба береді. Мұны көптеген сарапшылар «санкциялық иммунитет» деп атайды.
Дегенмен қазіргі жағдайдың айырмашылығы бар. Егер Иран үшін сенімді қаржы хабы саналатын Әмірліктер де шектеулерге қосылса, онда экономикалық қысым әлдеқайда күшеймек.
Таяу Шығыстағы жаңа есеп
Таяу Шығыс саясатында бүгінгі таңда бір ғана шындық бар: ешбір ел ашық соғысты қаламайды, бірақ әрқайсысы өз ықпалын сақтап қалуға тырысады. Сондықтан күрес жаңа форматқа көшті — қаржы, логистика және сауда жолдары арқылы жүретін геосаяси ойынға.
БАӘ-нің қазіргі қадамы да дәл осы үлкен есептің бір бөлігі болуы мүмкін. Бір жағынан, олар аймақтағы тұрақтылықты сақтағысы келеді. Екінші жағынан, Батыс серіктестерімен қарым-қатынасты да ескеруге мәжбүр.
Қаржы майданы
Қазіргі әлемдік саясатта ықпал тек әскери күшпен ғана өлшенбейді. Қаржы жүйесіне қол жеткізу, халықаралық сауда жолдары мен логистикалық дәліздерді бақылау мемлекеттердің стратегиялық мүмкіндігін айқындайтын маңызды факторға айналды.
Егер БАӘ Иран активтерін бұғаттау туралы шешім қабылдайтын болса, бұл Таяу Шығыстағы экономикалық тепе-теңдікке әсер етуі мүмкін.
Сарапшылардың пікірінше, қазіргі геосаяси текетіресте жаңа майдан қалыптасып келеді. Бұл — қаржы мен сауда кеңістігінде жүріп жатқан бәсеке.
Ал мұндай жағдайда халықаралық саясаттың ережесі бұрынғыдан да айқын:
экономикалық ықпал — геосаяси ықпалдың негізгі құралдарының біріне айналып отыр.
Сейсен ӘМІРБЕКҰЛЫ, Dodanews.kz
