АҚШ–Куба қатынастары: қысым, риторика және ықтимал сценарийлер
Куба билігінің соңғы мәлімдемелері Кариб аймағындағы геосаяси ахуалдың қайта шиеленісіп келе жатқанын көрсетеді. Елдің сыртқы істер министрінің орынбасары Карлос Фернандес де Коссио Кубаның қарулы күштері ықтимал сыртқы қауіптерге дайын екенін мәлімдеді. Оның айтуынша, қазіргі халықаралық жағдайда мұндай дайындық — алдын алу шарасы.
Бұл мәлімдеме кездейсоқ емес. Соңғы айларда АҚШ пен Куба арасындағы саяси риторика күшейіп, тараптар бір-бірін қысым көрсету мен араласуға ұмтылу бойынша айыптап отыр.
Риторика мен шынайы саясаттың арасы
АҚШ-тың бұрынғы президенті Дональд Трамптың Кубаға қатысты айтқан мәлімдемелері ақпараттық кеңістікте кеңінен тарады. Ол Кубада “жақын арада өзгерістер болуы мүмкін” екенін айтып, Ираннан кейін бұл бағыт “уақыт мәселесі” деген пікір білдірген.
Алайда мұндай мәлімдемелер АҚШ-тың ресми әскери стратегиясын білдіреді деуге негіз жоқ. Вашингтонның ресми өкілдері, соның ішінде мемлекеттік хатшы Марко Рубио, Кубада билікті күшпен өзгерту жоспары барын жоққа шығарды.
Бұл жерде сарапшылар екі деңгейлі саясатты атап өтеді:
бір жағынан — ішкі аудиторияға арналған қатаң саяси риторика,
екінші жағынан — нақты дипломатиялық және экономикалық құралдарға сүйенген прагматикалық саясат.
Экономикалық қысым: негізгі құрал
АҚШ-тың Кубаға ықпалының басты тетігі — санкциялар. 1960-жылдардан бері жалғасып келе жатқан эмбарго соңғы жылдары қайта күшейтілді.
Куба экономикасының әлсіз тұстары — энергетика мен импортқа тәуелділік. Соңғы деректер бойынша, елдегі жанармай тапшылығы мен электр энергиясының үзілуі жиілеген. Куба билігі бұл жағдайды тікелей АҚШ санкцияларымен байланыстырады.
Халықаралық ұйымдардың бағалауынша, Кубаның ЖІӨ өсімі соңғы жылдары баяулаған, ал инфляция мен тұрмыс деңгейінің төмендеуі әлеуметтік қысымды күшейтіп отыр.
Геосаяси контекст: одақтастар факторы
Куба дәстүрлі түрде Ресей және Венесуэламен стратегиялық байланыс орнатқан. Бұл байланыс энергетика, әскери-техникалық ынтымақтастық және саяси қолдау деңгейінде көрінеді.
Алайда соңғы жылдары бұл одақтастардың өздері де экономикалық және саяси қысымға тап болды. Венесуэла мұнай өндірісінің төмендеуінен зардап шексе, Ресейге қарсы санкциялар оның сыртқы қолдау мүмкіндігін шектейді.
Осы тұрғыдан алғанда, Кубаның сыртқы тіректері әлсіреп барады деген пікірлер бар.
Әскери сценарий: қаншалықты шынайы?
Қазіргі жағдайда АҚШ-тың Кубаға тікелей әскери араласуы төмен ықтимал сценарий ретінде бағаланады. Бұған бірнеше фактор әсер етеді:
- халықаралық құқықтық шектеулер;
- аймақтық тұрақсыздық қаупі;
- АҚШ үшін саяси және экономикалық шығындардың жоғары болуы;
- Латын Америкасы елдерінің мұндай қадамды қолдамауы.
Сарапшылардың пікірінше, Вашингтон үшін “жұмсақ күш” және экономикалық қысым әлдеқайда тиімді құрал болып қала береді.
Алдағы сценарийлер
Қазіргі тенденцияларды ескере отырып, бірнеше негізгі сценарийді бөліп көрсетуге болады:
1. Қысымның күшеюі
АҚШ санкциялық режимді сақтап, тіпті күшейтуі мүмкін. Бұл Кубадағы экономикалық дағдарысты тереңдетеді.
2. Ішкі трансформация
Экономикалық қиындықтар әлеуметтік наразылықты күшейтіп, біртіндеп саяси өзгерістерге алып келуі ықтимал.
3. Шектеулі диалог
Кейбір мәселелер бойынша (миграция, гуманитарлық көмек) АҚШ пен Куба арасында прагматикалық келіссөздер жалғасуы мүмкін.
4. Геосаяси қайта теңгерім
Куба Қытай сияқты жаңа серіктестерге көбірек бет бұруы ықтимал.
Қорытынды
Қазіргі жағдайды “тікелей әскери қауіп” ретінде емес, ұзақ мерзімді геосаяси қысымның жалғасы ретінде бағалаған жөн. АҚШ пен Куба арасындағы текетірес — тек екі елдің арасындағы мәселе емес, ол жаһандық күштер балансының бір бөлігі.
Алдағы кезеңде Кубаның тағдыры сыртқы қысым мен ішкі реформалардың арақатынасына тікелей байланысты болмақ. “Бостандық аралы” тағы да үлкен тарихи өзгерістердің алдында тұр, бірақ бұл өзгерістердің сипаты әскери емес, экономикалық және саяси сипатта болуы ықтимал.
Сейсен ӘМІРБЕКҰЛЫ
Dodanews.kz
