Таяу Шығыстағы жаңа текетірестің логикасы және ықтимал 10 күндік сценарий
Таяу Шығыс тағы да үлкен геосаяси дауылдың шетінде тұр. АҚШ-тың Парсы шығанағына әскери күштерін жедел шоғырландыруы, Иранға қарсы «теңіз блокадасы» туралы мәлімдемелер, Израильдің қатаң риторикасы және аймақ елдерінің алаңдаушылығы — мұның бәрі Вашингтон мен Тегеран арасындағы текетірестің жаңа, аса қауіпті кезеңге өткенін көрсетеді.
Қазіргі жағдай — соғыс пен келіссөздің аралығындағы классикалық қысым стратегиясы.
АҚШ неге әскерін көбейтті?
АҚШ-тың Таяу Шығысқа авианосецтік соққы топтарын, әуе қорғанысы жүйелерін және қосымша авиацияны жіберуі үш негізгі міндетті көздейді.
Біріншіден, бұл — үркіту және тежеу. Вашингтон Иранға әскери мүмкіндігін нақты көрсетіп, оны келіссөз үстеліне мәжбүрлеуге тырысып отыр.
Екіншіден, Израильдің қауіпсіздігі. Егер Иран немесе оның прокси-топтары жауап соққысын жасаса, негізгі нысана Израиль болуы мүмкін. АҚШ бұл сценарийге дайын екенін көрсетіп отыр.
Үшіншіден, бұл — “план Б”. Егер дипломатиялық арналар толық жабылса, АҚШ-тың шектеулі әскери операция жүргізуге техникалық дайындығы болуы тиіс.
Сонымен бірге, толыққанды теңіз блокадасы — халықаралық құқық тұрғысынан соғыс жариялаумен тең. Сондықтан «блокада» термині көбіне саяси риторика, ал іс жүзінде әңгіме күшейтілген бақылау, танкерлерді тексеру және экономикалық қысым туралы болуы ықтимал.
Иранның стратегиясы: тікелей емес соғыс
Иран АҚШ-пен немесе Израильмен тікелей, классикалық соғысқа бармайтынын жақсы түсінеді. Оның негізгі таңдауы — асимметриялық жауап.
Бұл стратегия бірнеше элементтен тұрады:
дрондар мен жағалаулық зымырандар арқылы теңіздегі қысым;
Йемендегі хуситтер, Ирак пен Сириядағы проирандық топтар арқылы АҚШ базаларына соққы;
Ормуз бұғазы арқылы өтетін мұнай тасымалына қауіп төндіру;
Израильге жанама немесе тікелей зымырандық соққылар.
Ормуз бұғазын толық жабу — Иран үшін де ауыр соққы. Сондықтан бұл соңғы, әрі амалсыз сценарий ретінде қарастырылады.
АҚШ пен Иран арасындағы жасырын келіссөз
Ресми түрде Тегеран Вашингтонмен келіссөз жүріп жатқанын жоққа шығарады. Бірақ жанама арналар — ең алдымен Швейцария арқылы байланыс — бар екенін Иранның өзі де мойындап отыр. Израиль және араб дереккөздері АҚШ пен Иран арасында жасырын дипломатиялық маневрлер жүріп жатқанын растайды.
АҚШ-тың негізгі талаптары өзгермеген:
ядролық бағдарламаны тоқтату немесе қатты шектеу;
байытылған уранды елден шығару;
баллистикалық зымырандардың ұшу қашықтығын қысқарту;
прокси-топтарды қолдаудан бас тарту.
Иран үшін бұл талаптар саяси капитуляциямен тең. Сондықтан келісім болса да, ол толық емес, уақытша және кезең-кезеңімен іске асуы мүмкін.
Израиль факторы және аймақ елдерінің ұстанымы
Израиль бұл қақтығыста ең осал, бірақ ең қатаң позиция ұстанған тарап. Тель-Авив Иранның ядролық немесе зымырандық әлеуетін өмірлік қауіп деп санайды және қажет болса, жеке өзі де соққы беруге дайын екенін бірнеше рет мәлімдеді.
Сонымен қатар Парсы шығанағындағы араб елдері АҚШ-ты қолдайтынын жасырмайды, бірақ өз аумақтарын Иранға қарсы соққы жасау үшін пайдалануға рұқсат бермей отыр. Бұл — соғыстың кеңеюінен қорқудың айқын белгісі.
Түркия болса, ықтимал соғыс ірі босқын дағдарысын тудыратынын ескеріп, шекаралық қауіпсіздік сценарийлерін алдын ала пысықтап жатыр.
Егер Иран–Израиль соғысы басталса: алғашқы 10 күннің ықтимал сценарийі
1–2 күн.
Израильге қарсы зымыран және дрон шабуылдары. Көбі әуе қорғанысымен жойылады, бірақ инфрақұрылымға шектеулі залал келуі мүмкін. Израиль жауап ретінде Сирия мен Ливандағы ирандық нысандарға соққы береді.
3–4 күн.
Хезболла мен басқа прокси-күштер іске қосылады. Израиль бірнеше фронтта әрекет етуге мәжбүр болады. АҚШ Израильге барлау және әуе қорғанысы бойынша ашық қолдау көрсетеді.
5–6 күн.
Қызыл теңіз бен Парсы шығанағында теңіздегі инциденттер күшейеді. Мұнай бағасы күрт өседі. Әлемдік нарықтар тұрақсыздана бастайды.
7–8 күн.
АҚШ Иранға қарсы тікелей емес, бірақ нақты әскери соққыларға барады: кибероперациялар, КСИР нысандарына шектеулі әуе шабуылдары.
9–10 күн.
Халықаралық қысым шегіне жетеді. БҰҰ, ЕО, Қытай және Ресей араағайындыққа көшеді. Тараптар толық соғыстың орнына уақытша тоқтау немесе жасырын келісім форматына бет бұруы мүмкін.
Сөз соңы
Қазіргі жағдай — соғысқа дайындық емес, соғыспен қорқыту арқылы келісімге итермелеу. АҚШ та, Иран да толыққанды соғыстың бағасын жақсы біледі. Израиль үшін қауіп жоғары болғанымен, ол да жалғыз өзі ұзақ соғысқа баруға мүдделі емес.
Ең ықтимал сценарий — шектеулі эскалация, артынан дипломатиялық мәміле. Бірақ бұл мәміле тұрақты бейбітшілік әкелмейді. Ол тек Таяу Шығыстағы келесі дағдарысқа дейінгі қысқа үзіліс болуы мүмкін.
Сейсен ӘМІРБЕКҰЛЫ
Dodanews.kz
